सावंतवाडी,दि.०१: संपादक :आनंद धोंड : गणेशोत्सव म्हणजे संपूर्ण महाराष्ट्राचा, विशेषतः आपल्या कोकणाचा अत्यंत जिव्हाळ्याचा, भक्तीचा आणि मांगल्याचा सण! घरोघरी आणि सार्वजनिक मंडळांमध्ये बाप्पाची मोठ्या उत्साहाने प्रतिष्ठापना केली जाते. पाच दिवस, सात दिवस तर काही ठिकाणी अकरा दिवस वेगवेगळ्या प्रकारची आकर्षक आरास, विद्युत रोषणाई आणि पूजन करून लाडक्या बाप्पाची मनोभावे सेवा केली जाते. ‘गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या’ या जयघोषात भावपूर्ण वातावरणात बाप्पाला निरोप दिला जातो. परंतु, विसर्जनानंतर या बाप्पाचे काय होते? हे वास्तव अत्यंत विदारक आणि सुन्न करणारे आहे.
नदी, नाले, तलाव, विहीर किंवा समुद्राच्या पाण्यात विसर्जनानंतर बाप्पाच्या मूर्तींची झालेली ही अवस्था डोळ्यांत पाणी आणणारी आहे. पाण्यात अर्धवट विरघळलेल्या, चिखलात व गाळात रुतलेल्या मूर्ती पाण्याच्या प्रवाहावर तरंगताना दिसत आहेत. कुठे बाप्पाचे हात तुटलेले, कुठे सोंड विद्रूप झालेली, तर कुठे संपूर्ण देहच छिन्नविच्छिन्न अवस्थेत पडलेला आढळतो. ज्या देवाला आपण काही दिवसांपूर्वी भक्तिभावाने हात जोडत होतो, पंचपक्वान्नांचा नैवेद्य दाखवत होतो, त्याच विघ्नहर्त्याची अशी विटंबना उघड्या डोळ्यांनी पाहणे कोणत्याही भक्तासाठी अत्यंत वेदनादायी आहे.
या गंभीर समस्येचे मूळ कारण म्हणजे ‘प्लास्टर ऑफ पॅरिस’च्या (पीओपी) मूर्तींचा वाढता वापर. पूर्वी आपल्या गावाकडे पारंपरिक पद्धतीने निव्वळ शाडूच्या आणि लाल मातीच्या मूर्ती बनवल्या जायच्या. विसर्जनानंतर त्या अवघ्या काही तासांत पाण्यात पूर्णपणे विरघळून निसर्गात सामावून जायच्या. मात्र, आता गावांचे झपाट्याने शहरीकरण होत चालले आहे. शहराकडून आलेल्या पाश्चात्य आणि कृत्रिम संस्कृतीच्या प्रभावामुळे आज ग्रामीण भागातही हलक्या आणि दिसायला चकचकीत असणाऱ्या पीओपी मूर्तींचा शिरकाव झाला आहे.
पीओपीच्या मूर्ती पाण्यात अनेक महिने विरघळत नाहीत. रासायनिक रंगांमुळे आणि या अवशेषांमुळे नद्या-नाल्यांचे पाणी कमालीचे दूषित होते. जलचरांचा जीव धोक्यात येऊन पर्यावरणाचा समतोल पार ढासळतो. अशा रीतीने आपली तात्पुरती सोय एका बाजूला श्रद्धेची विटंबना घडवते, तर दुसऱ्या बाजूला निसर्गावरही मोठा आघात करते.
भक्तीमध्ये दिखाव्यापेक्षा पावित्र्य अधिक महत्त्वाचे असते. ज्या बाप्पाला आपण कुटुंबातील सदस्याप्रमाणे पुजतो, त्याची विसर्जनानंतर अशी दुर्दशा होऊ नये असे वाटत असेल, तर समाजाने आता तरी गांभीर्याने विचार करण्याची वेळ आली आहे.
प्रत्येकाने आपल्या घरी केवळ आणि केवळ पर्यावरणपूरक शाडूच्या मातीची मूर्तीच आणण्याचा संकल्प करावा.
मूर्तीकारांनीही मातीच्या मूर्तींनाच प्रोत्साहन द्यावे.
आपल्या लाडक्या बाप्पाचा सन्मान विसर्जनानंतरही अबाधित राखणे आणि पर्यावरणाचे रक्षण करणे हे प्रत्येक गणेशभक्ताचे आद्यकर्तव्य आहे. चला, या गणेशोत्सवापासून बोध घेऊन यापुढे तरी निसर्गाशी नाते सांगणाऱ्या मातीच्या मूर्तीची प्रतिष्ठापना करूया आणि खरी पर्यावरणपूरक भक्ती जोपासूया!